Kennisbank · Thema
Een zeegezicht aan de muur: zee, strand en schepen
Een zeegezicht is een schilderij met de zee als onderwerp: open water, golven, schepen, havens en stranden. Ook wel marine of zeestuk genoemd. Bij Kunstdoekje hangen ruim vijfhonderd van die werken, van Hollandse zeeslagen tot de stormen van Aivazovsky en de stranden van Skagen. Geprint in Nederland op geweven fluweel, in zestien vaste maten.
Waarom een schilderij van de zee zo goed werkt
Een zeegezicht is eigenlijk twee horizontale vlakken: water en lucht. Dat maakt het een van de rustigste dingen die je aan een muur kunt hangen, en tegelijk een van de veelzijdigste. Dezelfde zee is bij Krøyer een kalme zomeravond en bij Aivazovsky een schipbreuk. Voor een land dat half onder de zeespiegel ligt komt daar nog iets bij: schepen en water zitten diep in de Nederlandse schilderkunst, van de haringvloot tot Van Gogh op het strand van Scheveningen.
In de collectie zitten ruim vijfhonderd werken met zee, strand, haven of schepen. Zo valt dat uiteen: ongeveer tachtig strand- en kustgezichten, ruim zestig doeken met schepen en zeilvloten en een dertigtal havengezichten. Bijna vierhonderd ervan zijn liggend, wat bij een horizon ook logisch is. Ze staan allemaal bij elkaar onder het onderwerp zee en schepen.
Zes zeegezichten om mee te beginnen
Deze zes laten de uitersten van het genre zien, van volle storm en oorlogsvloot tot het blauwe uur op een leeg strand.
De negende golf
De negende golf
Ivan AivazovskySchipbreukelingen op een wrakstuk, terwijl de zon door de golven breekt. Het beroemdste zeegezicht van de romantiek: dreiging en hoop in één beeld.
De laatste reis van de Temeraire
De laatste reis van de Temeraire
J.M.W. TurnerEen oud oorlogsschip wordt bij zonsondergang naar de sloop gesleept. Door de Britten meermaals verkozen tot hun favoriete schilderij.
Zomeravond op het strand van Skagen
Zomeravond op het strand van Skagen
Peder Severin KrøyerHet blauwe uur op een Deens strand, waar zee en lucht bijna in elkaar overlopen. Kalmte aan de muur, in de meest letterlijke zin.
De zeeslag bij Texel
De zeeslag bij Texel
Willem van de VeldeHollandse en Engelse schepen in rook en wind, 1673. De scheepsportretten van Van de Velde zijn zo nauwkeurig dat historici er nog het touwwerk uit aflezen.
Pinken in de branding
Pinken in de branding
Hendrik Willem MesdagScheveningse vissersschuiten die de branding in gaan. Mesdag schilderde de Noordzee vanuit een badhuis met uitzicht op zee, jaar in jaar uit.
Vissersboten op het strand van Saintes-Maries
Vissersboten op het strand van Saintes-Maries
Vincent van GoghKleurige boten op het zand van de Provence. Van Gogh zag de Middellandse Zee voor het eerst en schilderde haar alsof hij nooit anders had gedaan.
Maritieme kunst: schepen aan de muur
Maritieme kunst is de bredere naam voor alles wat over de zeevaart gaat: scheepsportretten, zeeslagen, havens en vissersvloten. Het zeegezicht als eigen genre is een Hollandse uitvinding. In de Gouden Eeuw verdiende de Republiek haar geld op het water, en dus wilden reders en regenten hun vloot aan de muur. Willem van de Velde voer zelf mee om de zeeslagen ter plekke te tekenen; zijn schepen kloppen tot in het touwwerk. Twee eeuwen later legde Hendrik Willem Mesdag de Scheveningse vissersvloot vast en schilderde Jan Toorop de zee bij Katwijk en Zoutelande. Die hele Hollandse lijn staat beschreven in Hollandse meesters. Zo'n zeeslag is ook gewoon te dateren: in juni 1667 voer Michiel de Ruyter met zestig schepen de Medway op en sleepte het Engelse vlaggenschip Royal Charles mee naar huis, de zwaarste nederlaag ooit voor de Engelse marine. Dat moment hangt in de collectie bij Tocht naar Chatham, 1667 van Spits en de Allegorie op de Tocht naar Chatham van Bisschop.
Strand en kust: het rustige eind van het genre
Wie een strandgezicht zoekt in plaats van een storm, heeft de ruimste keus bij drie schilders. De Deen Peder Severin Krøyer schilderde Skagen in het blauwe uur, als zee en lucht dezelfde kleur krijgen. De Spanjaard Joaquín Sorolla deed het omgekeerde en zette de Middellandse Zee vol wit zonlicht, met kinderen in de branding. En de Fransman Eugène Boudin, die Monet leerde buiten te schilderen, maakte van de badplaatsen Trouville en Deauville zijn levenswerk. Zoek je zo'n strand vooral in koele tinten, kijk dan bij de blauwe zeegezichten. Niet elk strandtafereel heeft een grote naam nodig: in Dansen aan Zee danst een meisje in roze laarzen langs de vloedlijn, in dezelfde losse, impressionistische toets als Krøyer en Boudin, maar zonder bekende naam erachter.
Storm of kalmte: kies de zee die bij je past
In de negentiende eeuw werd de zee het favoriete decor van de romantiek: de mens klein, de natuur groot. Ivan Aivazovsky schilderde meer dan zesduizend zeestukken en beheerste elke stemming, van spiegelglad water tot De negende golf. Turner liet schepen oplossen in licht en nevel, en aan de andere kant van de Atlantische Oceaan maakte Winslow Homer van de zee een tegenstander in plaats van een decor; die hele Amerikaanse traditie staat apart beschreven. Wie liever de haven ziet dan de open zee, komt uit bij de kleurstippen van Signac en de neo-impressionisten. De vraag is niet of je een zee wilt, maar welke zee je vandaag wilt.
Formaat en fluweel voor een zeegezicht
De zee is breed, dus kies een ruim liggend formaat: bijna vierhonderd van onze zeegezichten staan in liggende verhouding. Boven een bank of bed werkt 100 bij 150 centimeter meestal het best, met als vuistregel dat het doek ongeveer twee derde van het meubel eronder vult. Houvast per ruimte vind je in welk formaat past op mijn muur. Het weefsel doet de rest: geweven fluweel absorbeert het licht in plaats van het terug te kaatsen, dus een avondlucht van Aivazovsky en het donkere water eronder lopen niet dicht, en de zomerse kust van Krøyer houdt zijn wit. Het weefsel houdt het licht vast, dus blijft het wit rustig onder een lamp. Geprint in Nederland, in zestien vaste maten van 45 × 70 tot 227 × 340 cm.
Schepen aan de muur, zonder vaste ligplaats
Juist bij maritieme kunst is wisselen logisch: een licht strandgezicht in de zomer, een storm als het buiten najaar wordt. Het aluminium frame hangt vast aan de muur, het doek druk je met een koord in de gleuf. Hoe dat precies gaat, staat in een wisselgalerie met één frame. En zoek je naast de zee ook iets voor de andere muur, kijk dan bij de landschappen of de stadsgezichten.
Veelgestelde vragen
Wat is een zeegezicht?
Een zeegezicht, ook wel marine of zeestuk genoemd, is een schilderij met de zee als hoofdonderwerp: open water, golven, schepen, havens, stranden en kustlijnen. Het genre werd een eigen tak van de schilderkunst in de Hollandse Gouden Eeuw en beleefde in de romantiek een tweede bloei, met Turner en Aivazovsky.
Welke beroemde schilderijen van de zee kan ik ophangen?
Onder meer De negende golf van Ivan Aivazovsky, De laatste reis van de Temeraire van J.M.W. Turner, De zeeslag bij Texel van Willem van de Velde, de Scheveningse pinken van Hendrik Willem Mesdag, de stranden van Skagen door Peder Severin Krøyer en de vissersboten van Vincent van Gogh.
Wat was de Tocht naar Chatham?
De Tocht naar Chatham is de aanval van Michiel de Ruyter op de Engelse marinebasis aan de Medway, in juni 1667. Zestig Nederlandse schepen voeren de rivier op, staken een deel van de Engelse vloot in brand en sleepten het vlaggenschip Royal Charles mee naar huis, de zwaarste nederlaag uit de geschiedenis van de Engelse marine. Het moment staat in de collectie op doek bij Tocht naar Chatham, 1667 en de Allegorie op de Tocht naar Chatham.
Waar gaat Dansen aan Zee over?
Een meisje in roze laarzen danst langs de vloedlijn, in dezelfde losse, impressionistische toets als de stranden van Krøyer en Boudin. De schilder is niet bekend, het tafereel wel: puur strandplezier, zonder verhaal of grote naam erachter.
Hoeveel zeegezichten heeft Kunstdoekje?
Ruim vijfhonderd werken in de collectie hebben zee, strand, haven of schepen als onderwerp. Daarvan gaan er ongeveer tachtig over strand en kust en ruim zestig over schepen en zeilvloten. Het overgrote deel is liggend, wat bij een horizon ook logisch is.
In welke kamer hangt een zee schilderij goed?
Een kalm zeegezicht werkt goed in de slaapkamer of boven de bank, waar het horizontale vlak van water en lucht rust geeft. Een storm van Aivazovsky of Turner komt beter tot zijn recht in de woonkamer, werkkamer of hal, waar wat spanning juist mag.
Welk formaat past bij een zeegezicht?
De zee is breed, dus bijna vierhonderd van onze zeegezichten zijn liggend. Boven een bank of bed werkt een ruim liggend formaat het best, bijvoorbeeld 140 × 95 centimeter. Als vuistregel vult het doek ongeveer twee derde van de breedte van het meubel eronder.
Wat kost een zee schilderij op doek?
Compleet met aluminium frame kost de kleinste maat, 45 × 70 cm, €199,95. Heb je het frame al, dan kost een los doek in die maat €89,95. Elk zeegezicht past in hetzelfde frame, in zestien vaste maten tot 227 × 340 cm.
Los doek €89,95 in de kleinste maat, compleet met frame €199,95.