Kennisbank · Schilder
Jan Toorop
Jan Toorop (1858-1928) was een Nederlandse schilder, geboren op Java. Hij werkte achtereenvolgens impressionistisch, pointillistisch, symbolistisch en religieus, en schilderde jarenlang de Zeeuwse kust bij Domburg. Bij Kunstdoekje vind je negentien van zijn werken als wisselbaar kunstdoek, van kustgezichten tot portretten, voor hetzelfde frame.
Van Java naar Nederland
Johannes Theodorus Toorop werd in 1858 geboren op Java, in wat toen Nederlands-Indië heette. Zijn vader was ambtenaar, zijn moeder had deels Chinese wortels. Als kind zag hij wajangvoorstellingen en batikpatronen, beelden die hij nooit is kwijtgeraakt. Op zijn dertiende ging hij naar Nederland voor school, eerst in Leiden, later naar de academies in Delft en Amsterdam. Daarna volgden Brussel en Londen, waar hij zich bij de avant-garde aansloot. Hij stierf in 1928 in Den Haag, na een lange periode van ziekte waarin hij vooral nog tekende.
Een schilder die telkens van koers wisselde
Het lastige en het interessante aan Toorop is dat er geen enkele Toorop-stijl bestaat. Hij begon donker en realistisch, ging in Brussel mee met het impressionisme en experimenteerde daarna jarenlang met pointillisme, waarbij hij het beeld opbouwde uit losse stippen en streepjes. Rond 1890 sloeg hij af naar het symbolisme, met tekeningen als Fatalisme en Het pianospel: droomachtige taferelen vol langgerekte figuren en haar dat als lijnenwerk over het blad kronkelt. Die golvende lijn werd zijn handtekening en verbond hem met de jugendstil. Na zijn bekering tot het katholicisme in 1905 maakte hij vooral religieus werk, kruiswegstaties en heiligenfiguren, in dezelfde strakke contouren. Daarnaast bleef hij gewoon doorwerken aan landschappen als Broek in Waterland, Spittende boer en Brug in Londen.
- ✓De lijn draagt alles. Vanaf de jaren negentig bouwt Toorop zijn werk op uit lange, golvende contouren in plaats van kleurvlakken.
- ✓Steeds een andere stijl. Impressionisme, pointillisme, symbolisme, jugendstil en religieus werk volgden elkaar op in één oeuvre.
- ✓Zee en kust als vast thema. De Zeeuwse duinen, het strand en de vissers keren terug door zijn hele loopbaan.
- ✓Twee werelden. Javaanse motieven uit zijn jeugd en de Europese avant-garde lopen in zijn werk door elkaar.
De Zeeuwse jaren: Domburg en Zoutelande
Vanaf 1898 kwam Toorop bijna elke zomer naar Domburg. Het licht boven de Zeeuwse kust was er hard en helder, en hij schilderde er duinen, strand en vissersvolk. Werken als De zee, Vrouwen aan zee, De zee bij Katwijk en De Schelde bij Veere komen uit die jaren. Zijn aanwezigheid trok andere schilders aan; Piet Mondriaan werkte er in dezelfde periode, en Domburg groeide uit tot een kleine kunstenaarskolonie. Wie meer wil weten over hoe Nederlandse schilders de kust en de vaart hebben vastgelegd, leest ons artikel over zee en schepen of bekijkt de werken meteen in de shop onder zee en schepen.
Toorop als portrettist
Naast het symbolistische werk maakte Toorop een reeks portretten die tot zijn sterkste werk horen. Portret van Marie Jeanette de Lange uit 1900 is het bekendste: vlakke achtergrond, harde contour, en een vrouw die niet poseert maar kijkt. Ook Portret van Annie Toorop-Hall, van zijn echtgenote, laat zien hoe hij de lijnstijl inzette zonder de gelijkenis te verliezen. Over wat een portret laat werken, schreven we in ons stuk over portretkunst; de hele categorie staat in de shop onder portret.
Drie werken uit onze collectie
We hebben negentien doeken van Toorop, verdeeld over kust, portret en figuurstuk. Deze drie geven de spreiding het duidelijkst weer.
Zee en duin bij Zoutelande
v.a. € 159,95
De Zeeuwse kust in korte, losse toetsen. Toorop zette het duin op de voorgrond en liet daarachter de zee en de lucht in elkaar overlopen. Licht werk, met veel wit en zacht blauw.
Portret van Marie Jeanette de Lange
v.a. € 159,95
Een van zijn bekendste portretten, uit 1900. Strakke contouren, een vlakke achtergrond en een gezicht dat de kijker rustig aankijkt. Hier komt zijn lijnstijl samen met scherpe waarneming.
De schelpenvisser
v.a. € 159,95
Een werkende man aan het strand, gezien tegen het licht. Toorop tekende de figuur in een paar zware lijnen en gaf hem het gewicht van iemand die dit elke dag doet.
Alle negentien werken, waaronder ook De zee, Vrouwen aan zee en De Schelde bij Veere, vind je op de kunstenaarspagina van Jan Toorop.
Toorop aan je muur
Zijn kustwerk is licht en open en vraagt om ruimte; op decostof blijft het rustig en mat, zoals het op papier en doek ook is. De portretten en de symbolistische tekeningen hebben meer baat bij de diepte van fluweel, waar de donkere contouren beter standhouden. Omdat Toorop zoveel kanten op ging, werkt een wisselframe hier goed: deze zomer de duinen bij Zoutelande, in het najaar een portret, in hetzelfde frame aan dezelfde muur.
Veelgestelde vragen
Wie was Jan Toorop?
Jan Toorop (1858-1928) was een Nederlandse schilder en tekenaar, geboren op Java in Nederlands-Indië. Hij kwam op zijn dertiende naar Nederland en werd een van de veelzijdigste kunstenaars van zijn generatie, bekend om zijn symbolistische tekeningen, zijn kustwerk en zijn portretten.
Welke stijlen doorliep Jan Toorop?
Hij begon realistisch en impressionistisch, werkte daarna een tijd pointillistisch, sloeg rond 1890 af naar het symbolisme, ontwikkelde de golvende lijnstijl die met de jugendstil verbonden raakte en maakte na zijn bekering in 1905 vooral katholiek religieus werk. Weinig Nederlandse schilders veranderden zo vaak van koers.
Wat deed Toorop in Domburg en Zeeland?
Vanaf 1898 bracht Toorop bijna elke zomer door in Domburg, aan de Zeeuwse kust. Hij schilderde er duinen, zee en vissers, en trok andere kunstenaars aan, onder wie Piet Mondriaan. Domburg groeide daardoor uit tot een kleine kunstenaarskolonie.
Waar komt de Javaanse invloed in zijn werk vandaan?
Toorop werd geboren op Java en groeide daar op tussen wajangpoppen en batikpatronen. De langgerekte figuren en de sierlijke, ineengevlochten lijnen in zijn symbolistische werk gaan direct terug op die beelden uit zijn jeugd.
Welke werken van Jan Toorop kan ik bij Kunstdoekje vinden?
Negentien doeken, van kustgezichten als Zee en duin bij Zoutelande en De zee tot portretten zoals Portret van Marie Jeanette de Lange en figuurstukken als De schelpenvisser. Samen laten ze de breedte van zijn werk zien. Elk werk is een wisselbaar kunstdoek voor hetzelfde frame.