Gustave Courbet

De schilder die weigerde mooier te maken

Gustave Courbet (1819-1877) kwam uit Ornans in de Franse Jura en leerde zichzelf schilderen in het Louvre, door de oude meesters te kopiëren. Wat hij daarna deed was voor die tijd ongehoord: hij gaf boeren, steenkloppers en een dorpsbegrafenis het formaat dat tot dan toe voor koningen en heiligen was gereserveerd. Het Parijse Salon vond dat aanmatigend, en dat was precies de bedoeling.

Toen zijn werk in 1855 grotendeels van de wereldtentoonstelling werd geweerd, bouwde hij er een eigen paviljoen naast en hing er "Het paviljoen van het realisme" boven. Daarmee gaf hij de stroming zijn naam. Zijn stelregel was simpel: schilder wat je ziet, engelen niet, want die heb je nooit gezien.

In zijn latere jaren keerde hij zich naar het landschap en vooral naar de zee. Op de kust bij Étretat schilderde hij golf na golf, kort voor de storm, met de verf dik en met het paletmes opgezet. De golf en De stormachtige zee komen uit die reeks: geen schepen, geen mensen, alleen water dat op je afkomt.

Van de Commune naar de Alpen

Courbet was ook politiek. Tijdens de Commune van 1871 werd hij verantwoordelijk gehouden voor het omhalen van de Vendôme-zuil in Parijs, kreeg een celstraf en een rekening voor de herbouw die hij nooit kon betalen. Hij vluchtte naar Zwitserland en overleed daar zes jaar later, tweeënvijftig jaar oud.

Uit die laatste jaren komt het panorama op de Dents du Midi: de bergen boven het Meer van Genève, geschilderd door iemand die niet meer terug kon. En Bonjour meneer Courbet, uit 1854, laat zien hoe hij zichzelf zag: de schilder als vrije man die zijn mecenas onderweg groet, met de hoed nog op.