Kennisbank · Stroming
Het impressionisme
Het impressionisme is een Franse schilderstroming uit de late 19e eeuw. De schilders legden met losse, zichtbare streken het licht en de sfeer van één moment vast, vaak buiten geschilderd. Bij Kunstdoekje vind je meer dan tweehonderd impressionistische doeken, van Monet en Renoir tot Morisot, geprint op geweven fluweel in zestien vaste maten voor hetzelfde frame.
Hoe het impressionisme begon
In 1872 schilderde Claude Monet een haven in de ochtendmist en noemde het Impressie, zonsopgang. Een criticus pikte dat ene woord eruit, spottend, en zo kreeg een hele generatie haar naam. In 1874 hingen Monet en zijn vrienden hun werk voor het eerst samen in Parijs, los van de officiële salons. Geen mythologie of geschiedenis, maar het gewone leven in het licht van dat moment.
Nieuw was dat niet allemaal. Een generatie eerder trok de School van Barbizon het bos van Fontainebleau al in om buiten te schilderen. Monet en Pissarro leerden van Corot; de impressionisten draaiden vooral het licht en de kleur open.
De impressionisten in onze collectie
Het mooie aan een stroming is dat je de schilders naast elkaar ziet. Dit zijn de impressionisten die je bij Kunstdoekje kunt ophangen, met het aantal doeken dat we van ieder hebben. Klik door naar een schilder voor het hele oeuvre.
Impressie, zonsopgang
Claude Monet
59 doekenDe man achter de naam. Zijn licht-studies van water, tuinen en luchten zijn het hart van de stroming.
Bal du moulin de la Galette
Pierre-Auguste Renoir
28 doekenDe warmste van de groep. Zijn dansende paren, zonovergoten tuinen en zachte portretten vieren het geluk van een gewone middag.
De kleine arm van de Seine in de herfst
Gustave Caillebotte
25 doekenSchilderde het moderne Parijs en de Seine met een net iets strakkere, haast fotografische blik.
De kleine arm van de Seine in de herfst · alle werken van Caillebotte
Allies Day, mei 1917
Childe Hassam
19 doekenBracht het impressionisme naar Amerika, met vlaggen, straten en kust in flonkerend licht.
Portret van mademoiselle Claus
Édouard Manet
13 doekenDe brug tussen het realisme en de impressionisten, eigenzinnig en vrij in zijn toets.
Het Jaagpad
Johan Barthold Jongkind
22 doekenNederlandse voorloper wiens lucht- en waterstudies Monet rechtstreeks beïnvloedden.
Jonge vrouw in het blauw
Edgar Degas
11 doekenDe schilder van beweging, balletdanseressen en het stadsleven van binnenuit gezien.
Een straat in Marly-le-Roi
Alfred Sisley
10 doekenBleef het puurst trouw aan het landschap, met rustige rivieren en dorpen in zacht licht.
Het eiland in het Bois de Boulogne
Berthe Morisot
18 doekenEen van de oprichters van de groep, met luchtige, intieme taferelen uit het dagelijks leven.
Het eiland in het Bois de Boulogne · alle werken van Morisot
Vissersvrouwen uit Valencia
Joaquín Sorolla
30 doekenDe Spaanse meester van het zonlicht, vaak tot de impressionisten gerekend. Zijn stranden van Valencia dampen van zon, zee en beweging.
Winterrivier in de schemering
Frits Thaulow
7 doekenDe Noorse impressionist van stromend water: rivieren, sneeuw en spiegelingen in winterlicht.
Caillebottes bekendste doek, De parketschavers, werd in 1875 nog afgewezen door de Salon: een parketvloer die drie mannen op hun knieën schuren gold als te alledaags voor een schilderij. Een jaar later hing het gewoon op de tweede impressionistische tentoonstelling.
Berthe Morisot deed mee aan zeven van de acht impressionistische tentoonstellingen, meer dan Monet zelf. Wie ze was en waarom haar werk lang onderbelicht bleef, lees je in Berthe Morisot, impressioniste van het eerste uur.
Eén naam in die rij hoorde er formeel niet bij en was er tegelijk onmisbaar. Monet noemde de Nederlander Johan Barthold Jongkind zijn echte leermeester, en Manet noemde hem de vader van het moderne landschap. Hij deed aan geen enkele van de acht tentoonstellingen mee. Aan de overkant van de oceaan gebeurde iets vergelijkbaars, met Mary Cassatt, Childe Hassam en de rest van de Amerikaanse schilderkunst.
Wat kenmerkt een impressionistisch doek
- ✓Licht boven detail. Niet de lijn maar het licht is het onderwerp, gevangen op één moment van de dag.
- ✓Losse, zichtbare toets. Korte streken die van dichtbij los ogen en op afstand samenvallen tot een tafereel.
- ✓Het alledaagse leven. Tuinen, rivieren, cafés en straten, in plaats van mythologie of geschiedenis.
- ✓Buiten geschilderd. In de open lucht (plein air), om kleur en weer direct vast te leggen.
Niet elk doek heeft een grote naam nodig
De stroming leeft intussen in een eigen, naamloze tak van de collectie voort. In Dansen aan Zee danst een meisje in roze laarzen langs de vloedlijn, in dezelfde losse, zonnige toets als de stranden van Sorolla en Hassam hierboven, zonder dat er een handtekening bij hoort. Puur strandplezier, net zo oprecht impressionistisch als de werken met een grote naam erachter.
Van impressionisme naar wat erna kwam
De volgende generatie nam de kleur en het licht over, maar zocht meer naar vorm en gevoel. Dat heet het post-impressionisme. De bekendste is Vincent van Gogh, met 136 doeken onze diepste collectie, naast Paul Cézanne en Odilon Redon. Hang je een Monet en een Van Gogh naast elkaar, dan zie je in één oogopslag hoe de schilderkunst doorbewoog.
Het moderne Parijse leven
Naast rivieren en tuinen schilderden de impressionisten hun eigen stad. Manet liep daarin voorop met Muziek in de Tuilerieën, uit 1862: een chic gezelschap bij een openluchtconcert in de Parijse tuin, waarin hij vrienden, schrijvers en zichzelf tussen de hoeden en japonnen verstopte. De losse toets waarmee hij die menigte neerzette werd destijds als onaf weggezet, en is precies wat een paar jaar later de hele stroming zou kenmerken. Diezelfde losse toets zette drie jaar eerder al kwaad bloed bij Olympia, waarmee Manet in 1865 de Salon schokte. Wil je meer van dat stadse gevoel, kijk dan bij de stadsgezichten of blader door alle werken van Manet.
Impressionisme aan je muur
Het impressionisme draait om licht en kleur. Geweven fluweel absorbeert dat licht in plaats van het terug te kaatsen, dus de blauwe schaduwen van Monet en het roze en oker van Renoir blijven open in plaats van dicht te slaan. Het licht valt in het weefsel, dus blijft alles rustig onder een lamp. Zoek je vooral de luchten en rivieren, kijk dan bij de landschappen. Alles wordt in Nederland geprint, in zestien vaste maten van 45 × 70 tot 227 × 340 cm, voor één frame.
Veelgestelde vragen
Wat is impressionisme?
Impressionisme is een schilderstroming uit het Frankrijk van de late 19e eeuw. De schilders legden met losse, zichtbare streken het licht en de sfeer van één moment vast, vaak buiten geschilderd en met alledaagse onderwerpen zoals tuinen, rivieren en straten.
Waar komt de naam impressionisme vandaan?
De naam komt van het schilderij Impressie, zonsopgang van Claude Monet uit 1872. Een criticus gebruikte het woord spottend, maar de groep omarmde het. De eerste gezamenlijke expositie in Parijs was in 1874.
Welke impressionisten kan ik bij Kunstdoekje vinden?
Onder meer Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Gustave Caillebotte, Childe Hassam, Édouard Manet, Edgar Degas, Alfred Sisley en Berthe Morisot, de Nederlandse voorloper Johan Barthold Jongkind en de Spaanse lichtmeester Joaquín Sorolla. Samen goed voor ruim tweehonderd doeken op geweven fluweel.
Wat is het bekendste schilderij van Caillebotte?
De parketschavers uit 1875: drie mannen op hun knieën die een parketvloer schuren in het ochtendlicht. De Salon weigerde het doek dat jaar nog, het onderwerp gold als te alledaags voor een arbeidersscène. Caillebotte sloot zich daarna aan bij de impressionisten en toonde het werk in 1876 op hun tweede groepstentoonstelling. Het hangt nu in het Musée d’Orsay in Parijs.
Wat is het bekendste schilderij van Renoir?
Bal du moulin de la Galette uit 1876: een zondagmiddag vol dans, drank en galettes bij de molen op Montmartre, met zonlicht dat door de bomen op de menigte valt. Renoir toonde het in 1877 op de derde impressionistische tentoonstelling. Het hangt nu in het Musée d’Orsay in Parijs.
Wat kwam er na het impressionisme?
Het post-impressionisme, met namen als Vincent van Gogh, Paul Cézanne en Odilon Redon. Zij bouwden voort op de kleur en het licht van de impressionisten, maar zochten meer naar vorm, structuur en gevoel.
Hoe staat impressionistische kunst op fluweel?
Geweven fluweel absorbeert het licht in plaats van het terug te kaatsen. Daardoor blijven de losse streken van Monet en Renoir leesbaar en lopen de blauwe en violette schaduwen niet dicht. Het weefsel neemt het licht op, dus een lamp erboven blijft zacht. Geprint in Nederland.
Zijn alle impressionistische werken bij Kunstdoekje van bekende schilders?
De meeste wel, maar niet allemaal. Dansen aan Zee bijvoorbeeld, een meisje in roze laarzen langs de vloedlijn, is in dezelfde losse, zonnige toets geschilderd als de stranden van Sorolla en Hassam, maar zonder bekende naam erachter.