Kennisbank · Schilder
Berthe Morisot
Berthe Morisot (1841-1895) was een Franse schilder en oprichtend lid van de impressionistische groep. Ze deed mee aan zeven van de acht impressionistische tentoonstellingen en schilderde vooral vrouwen, kinderen en tuinen met een opvallend losse toets. Bij Kunstdoekje vind je achttien van haar werken als wisselbaar kunstdoek voor hetzelfde frame.
Een leven tussen 1841 en 1895
Morisot groeide op in een welgestelde Parijse familie en kreeg met haar zus Edma tekenles, zoals gebruikelijk was voor meisjes van haar stand. Anders dan bij vrijwel al haar leeftijdgenoten bleef het daar niet bij. Ze werkte bij Camille Corot, leerde het landschap buiten schilderen en had op haar drieëntwintigste al werk in de Parijse Salon hangen. Edma stopte na haar huwelijk met schilderen; Berthe niet. Ze bleef tot vlak voor haar dood in 1895 werken, en liet ruim vierhonderd schilderijen na, plus een groot aantal aquarellen en pastels. In haar laatste jaren stond haar dochter Julie voortdurend model, onder meer in Julie Manet met de parkiet en De vogelkooi.
Oprichtend lid van de impressionisten
Toen de groep in 1874 buiten de officiële Salon om haar eerste eigen tentoonstelling organiseerde, hing Morisot er vanaf het begin bij. Ze bleef dat doen: zeven van de acht impressionistische tentoonstellingen, meer dan Monet, die er zes meemaakte. Alleen in 1879 sloeg ze over, kort na de geboorte van Julie. Ze kocht werk van Degas, Monet en Renoir, hielp de tentoonstellingen financieren en ontving de hele kring wekelijks bij haar thuis. Wat die schilders precies deelden en waarom ze de Salon links lieten liggen, staat in ons artikel over het impressionisme.
Manet: leraar, model, familie
In 1868 raakte Morisot in het Louvre aan de praat met Édouard Manet, en daarna liepen hun levens door elkaar heen. Ze stond model voor een reeks van zijn doeken, waaronder het beroemde portret met de viooltjes. Tegelijk was het Morisot die Manet ervan overtuigde om buiten te gaan werken, in de open lucht, iets wat hij tot dan toe weigerde. In 1874 trouwde ze met zijn jongere broer Eugène Manet, waarmee ze zijn schoonzus werd. Wie wil zien hoe verschillend die twee met een gezicht omgingen, vindt in ons stuk over portretkunst de bredere lijn, en via portretten in de shop alle geportretteerde gezichten uit de collectie op een rij.
Het huiselijke domein als volwaardig motief
Degas schilderde de repetitiezalen, Manet de cafés, Caillebotte de boulevards. Die plekken waren voor een vrouw van Morisots stand eenvoudigweg niet toegankelijk: alleen over straat gaan of alleen in een café zitten kon niet. Ze richtte haar blik op wat wel binnen bereik lag en behandelde dat met volle ernst. De was te drogen hangen is een gewone wasdag, opgebouwd als een landschap. In de eetkamer laat een dienstbode zien zoals een ander een opdrachtgever zou schilderen. De zuster van de kunstenares bij het raam, Het lezen, Lezend meisje, De zusjes en Vrouw en kind op het balkon draaien allemaal om mensen die iets alledaags doen, gezien door iemand die daar zelf bij hoorde. Ook buiten Parijs bleef ze dicht bij dat register: Haven op het eiland Wight, Het eiland in het Bois de Boulogne, De kersenboom en In het park.
Een toets die de haast niet verbergt
Van alle impressionisten schilderde Morisot het lichtst. Haar streken liggen los naast elkaar, vaak met stukken doek die onbeschilderd blijven en gewoon meedoen in de kleur. Critici noemden haar werk destijds onaf, wat het volgens haar eigen maatstaf ook was: ze stopte op het punt dat een verdere laag het beeld zwaarder zou maken. Dat maakt doeken als Jonge vrouw met strohoed, Verstoppertje en Jong meisje met schort licht zonder dat ze vaag worden. Het palet is beperkt gehouden, veel wit en parelgrijs, met groen en roze die in het licht zitten in plaats van in de omtrek.
- ✓Losse, zichtbare toets. Streken die als streek herkenbaar blijven, vaak met onbeschilderd doek dat er tussendoor meekleurt.
- ✓Het huiselijke als onderwerp. Vrouwen, kinderen, tuinen en interieurs, geschilderd als volwaardig motief en niet als anekdote.
- ✓Licht wit en grijs palet. Veel wit, parelgrijs en zacht groen, met kleur die eerder in het licht zit dan in de contour.
- ✓Onafheid als keuze. Ze stopte bewust voordat een doek dichtgeschilderd was, wat haar werk zijn open, luchtige karakter geeft.
Drie werken uit onze collectie
We hebben achttien doeken van Morisot. Deze drie laten zien waar haar werk om draait: een huiselijk moment, een buitenscène en een portret van haar dochter.
De wieg (1872)
v.a. € 159,95
Haar bekendste doek. Haar zus Edma kijkt naar haar slapende dochter, gescheiden door een sluier van wit gaas. Morisot schilderde dat gaas met een paar doorschijnende halen, zodat je door de stof heen blijft kijken.
Zomerdag
v.a. € 159,95
Twee vrouwen in een roeiboot in het Bois de Boulogne. Het water is opgebouwd uit korte, alle kanten op liggende streken, waardoor het oppervlak blijft bewegen terwijl de figuren stil zitten.
Julie Manet met de parkiet
v.a. € 159,95
Haar dochter Julie, model in tientallen doeken, hier met een vogel naast zich. Een huiselijk moment dat Morisot behandelt met dezelfde ernst als een ander een staatsieportret zou geven.
Alle achttien werken, waaronder ook De was te drogen hangen, De zusjes en Het eiland in het Bois de Boulogne, vind je op de kunstenaarspagina van Berthe Morisot, of gefilterd in de shop onder Morisot.
Morisot aan je muur
Haar palet is licht en haar toets open, dus het doek mag die lucht houden. Op fluweel krijgen het wit en het parelgrijs wat meer body, terwijl decostof het beeld matter en rustiger houdt. En omdat haar werk in reeksen leest, van kinderkamer naar tuin naar water, werkt een wisselframe hier goed: deze maand De wieg, volgende maand Zomerdag, in hetzelfde frame.
Veelgestelde vragen
Wie was Berthe Morisot?
Berthe Morisot (1841-1895) was een Franse schilder en oprichtend lid van de impressionistische groep. Ze exposeerde vanaf 1874 mee, schilderde vooral vrouwen, kinderen, tuinen en interieurs, en ontwikkelde een opvallend losse toets waarin de streek zichtbaar blijft.
Wat was haar plek binnen het impressionisme?
Een centrale. Morisot deed mee aan zeven van de acht impressionistische tentoonstellingen, meer dan Monet, die er zes meemaakte. Ze was vanaf het begin bij de groep betrokken, kocht werk van collega's en hield de kring in haar salon bij elkaar.
Hoe verhield Morisot zich tot Édouard Manet?
Ze ontmoetten elkaar in 1868 in het Louvre. Morisot stond model voor een reeks van zijn doeken en de twee wisselden voortdurend ideeën uit. In 1874 trouwde ze met zijn broer Eugène Manet, waarmee ze zijn schoonzus werd. Zij bracht Manet bij het buiten schilderen, hij scherpte haar compositie aan.
Waarom schilderde ze vooral huiselijke taferelen?
Deels uit keuze, deels omdat de cafés, boulevards en achterzalen waar haar mannelijke collega's werkten voor een vrouw van haar stand niet toegankelijk waren. Ze maakte van die beperking een onderwerp: de salon, de tuin, de kinderkamer, geschilderd met de aandacht die anderen aan het openbare leven gaven.
Welke werken van Berthe Morisot kan ik bij Kunstdoekje vinden?
Achttien doeken, waaronder De wieg (1872), Zomerdag, Julie Manet met de parkiet, De was te drogen hangen, Lezend meisje en Het eiland in het Bois de Boulogne. Elk werk is een wisselbaar kunstdoek voor hetzelfde frame.