Kennisbank · Schilder
Monet in Zaandam
Claude Monet woonde van juni tot oktober 1871 in Zaandam en maakte daar ongeveer vijfentwintig schilderijen: molens langs de Zaan, zeilboten, en de geschilderde houten huizen aan het water. Hij was uitgeweken voor de Frans-Duitse oorlog en bleef op de terugweg uit Londen in Nederland hangen. Zes van die Zaanse werken hangen hieronder.
Vier maanden aan de Zaan
In 1870 vluchtte Monet met Camille en hun zoon Jean naar Londen, weg van de Frans-Duitse oorlog. Toen hij een jaar later terugreisde, kwam hij via Nederland en bleef hij steken in Zaandam. Het gezin nam intrek in hotel De Beurs aan de Dam, en van juni tot oktober kwam hij nauwelijks verder dan de oevers om de hoek. Hij hoefde ook niet ver: water, molens, boten en de wisselende Hollandse lucht lagen allemaal binnen loopafstand.
Wat hij hier vond, was in feite alles waar hij later beroemd mee werd, maar dan twintig jaar te vroeg. Hetzelfde motief bij ander weer. Een spiegelend wateroppervlak dat de helft van het doek vult. Kleur die niet beschrijft wat er staat, maar wat het licht ermee doet. Het verhaal gaat dat de plaatselijke politie hem een tijd in de gaten hield, omdat een Fransman die dagenlang aan het water staat te turen in 1871 nu eenmaal verdacht was.
De Zaanse werken uit de collectie
Van de ongeveer vijfentwintig doeken uit die zomer staan er zes bij Kunstdoekje, met de molens, de boten en de huizen aan het water.
Un Moulin À Zaandam
v.a. € 159,95
Nº 1
Un Moulin À Zaandam
De molen die hij vanaf het water zag staan, in snelle toetsen neergezet. Monet gaf zijn Zaanse doeken Franse titels, want hij schilderde ze voor de markt in Parijs.
Molens bij Zaandam
v.a. € 159,95
Nº 2
Molens bij Zaandam
Langs de Zaan stonden in 1871 nog honderden molens, voor olie, verf en hout. Voor een Fransman was dat een landschap dat thuis niet bestond.
Molen en boten bij Zaandam
v.a. € 159,95
Nº 3
Molen en boten bij Zaandam
Molen en scheepje in hetzelfde doek, met de weerspiegeling die er net zo veel toe doet als het onderwerp zelf. Dat spiegelende water zou hij zijn leven lang blijven schilderen.
Boten bij Zaandam
v.a. € 159,95
Nº 4
Boten bij Zaandam
Zeilschepen aan de kade onder een Hollandse lucht. De hoge wolkenluchten van de lage landen dwongen hem meer ruimte aan de hemel te geven dan in Normandië.
Huizen aan de Zaan
v.a. € 159,95
Nº 5
Huizen aan de Zaan
De geschilderde houten gevels aan het water. Monet schreef dat de huizen hier alle kleuren van het palet hadden, en hij nam die kleuren letterlijk over.
Huizen op de Achterzaan
v.a. € 159,95
Nº 6
Huizen op de Achterzaan
De Achterzaan, met de bebouwing tot aan de waterlijn. Een gewoon Zaans doorkijkje, door hem behandeld alsof het een Frans rivierlandschap was.
Waarom Hollands licht hem beviel
Aan de Zaan schilderde Monet vrijwel altijd met het water in beeld. Dat was geen toeval: een rivier verdubbelt de lucht, en de lucht is in Nederland zelden twee uur hetzelfde. Zijn doeken uit deze maanden hebben daardoor een lage horizon en veel hemel, meer dan zijn Normandische werk uit dezelfde jaren. Ook de kleur van de huizen viel hem op. De houten Zaanse gevels waren groen, blauw en okergeel geverfd, en hij nam dat palet gewoon over in plaats van het te verzachten.
De schilders die hij hier in gedachten had, kende hij uit het Louvre. De Hollandse landschappen van de zeventiende eeuw met hun molens en wolkenpartijen zaten in zijn hoofd toen hij aan de Zaan zijn ezel neerzette. Meer daarover in Hollandse meesters. Wat hij eraan toevoegde, de losse toets en het licht als eigenlijk onderwerp, werd een paar jaar later het impressionisme.
Terug voor de bollenvelden
Tulpenveld in Holland
v.a. € 159,95
Nederland liet hem niet los. In 1874 was hij terug in Amsterdam, en in 1886 reisde hij nog een keer over voor de bollenvelden bij Sassenheim. Die tulpenstroken, vlakken rood en geel die tot aan de horizon doorlopen met een molen als enige verticaal, waren precies wat een schilder van series zoekt. Bekijk Tulpenveld in Holland.
Een Zaanse Monet aan je eigen muur
De Zaanse doeken zijn rustiger van kleur dan zijn late werk uit Giverny, wat ze makkelijk maakt om mee te wonen. Het grijsblauw van het water en het okergeel van de gevels doen het goed op fluweel, dat de donkere partijen diepte geeft. En omdat elk doek in hetzelfde frame past, hoef je niet te kiezen tussen de molens van 1871 en de bekendste schilderijen van Monet.
Veelgestelde vragen
Wanneer was Monet in Zaandam?
Claude Monet woonde van juni tot oktober 1871 in Zaandam, samen met zijn vrouw Camille en hun zoon Jean. Hij was na de Frans-Duitse oorlog eerst naar Londen uitgeweken en reisde daarna door naar Nederland. Het gezin logeerde in hotel De Beurs aan de Dam.
Hoeveel schilderijen maakte Monet in Zaandam?
In die vier maanden maakte hij ongeveer vijfentwintig schilderijen: molens langs de Zaan, boten, geschilderde houten huizen aan het water en gezichten op de Achterzaan. Het is daarmee een van de best gedocumenteerde korte periodes uit zijn vroege werk.
Waarom ging Monet naar Zaandam?
Hij was in 1870 met zijn gezin voor de Frans-Duitse oorlog naar Londen gevlucht. Op de terugweg bleef hij in Nederland hangen. Zaandam had wat hij zocht: water, wisselend licht en molens, allemaal op loopafstand van zijn hotel.
Is Monet nog vaker in Nederland geweest?
Ja. Hij kwam in 1874 terug naar Amsterdam en reisde in 1886 opnieuw naar Nederland, toen voor de bollenvelden bij Sassenheim. Daar maakte hij zijn tulpenvelden, met stroken rood en geel die tot aan de horizon doorlopen.
Kan ik een Zaanse Monet ophangen?
Ja. De molens, boten en huizen aan de Zaan staan bij Kunstdoekje als wisselbaar doek op canvas, fluweel of decostof. Ze passen in hetzelfde frame als de rest van de collectie, dus je wisselt in dertig seconden van de Zaan naar Giverny.