Jan Steen

Een huishouden van Jan Steen

Jan Steen (1626-1679) werd geboren in Leiden als zoon van een bierbrouwer, en dat bleef zijn hele leven doorschemeren: hij hield naast het schilderen ook een herberg. Hij maakte ongeveer driehonderdvijftig schilderijen, veel meer dan de meeste van zijn tijdgenoten, en werd de verteller van de Gouden Eeuw.

Zijn onderwerp is het huishouden dat uit de hand loopt. Kinderen die op tafel staan, een hond die bij het vlees kan, een vader die het goede voorbeeld juist niet geeft. In Het vrolijke huisgezin uit 1668 zingt het hele gezin mee terwijl opa de wijn inschenkt, en aan de muur hangt het spreekwoord waar het om draait: zo de ouden zongen, zo pijpen de jongen.

Dat is ook de reden dat een rommelig huis in het Nederlands nog steeds een huishouden van Jan Steen heet. Hij lachte niet alleen; er zit altijd een waarschuwing in. Het zieke meisje laat een dokter zien die aan de pols voelt terwijl duidelijk is dat de kwaal liefdesverdriet is.

Het Sint-Nicolaasfeest

Het Sint-Nicolaasfeest is zijn bekendste werk en hangt in het Rijksmuseum. Het meisje vooraan houdt haar pop en haar emmer stevig vast, de kleine jongen achter haar huilt omdat hij de roe kreeg, en de oudere broer wijst er lachend naar. Rechts wenkt oma naar het gordijn, waar het echte cadeau nog verstopt ligt.

Het schilderij is uit ongeveer 1665 tot 1668 en laat het feest zien zoals het toen al werd gevierd: schoenzetten, pepernoten, een speculaaspop. Steen schilderde vaker feestdagen, zoals Het driekoningenfeest, omdat een feest hem het excuus gaf om twintig mensen tegelijk iets te laten doen.