Canaletto

Venetië, tot op de steen nauwkeurig

Giovanni Antonio Canal (1697-1768), door iedereen Canaletto genoemd, begon als decorschilder voor de opera van zijn vader. Dat zie je terug in zijn stadsgezichten: hij bouwt een plein op zoals je een toneel opbouwt, met een diepte die klopt tot in de verste gondel. Rond 1720 stapte hij over op de veduta, het topografische stadsgezicht, en werd hij de schilder van Venetië.

Zijn klanten waren voor een groot deel Engels. Jonge edellieden maakten hun Grand Tour en wilden een aandenken aan de mooiste stad van de reis; de Britse consul Joseph Smith regelde de bestellingen. Daardoor hangt het grootste deel van zijn werk vandaag niet in Italië maar in Britse collecties, en woonde Canaletto zelf tussen 1746 en 1755 in Londen.

Hij werkte vermoedelijk met een camera obscura om zijn perspectief te controleren, maar hij kopieerde de werkelijkheid niet slaafs. Gebouwen schoof hij op als de compositie daarom vroeg. Dat is het aardige aan zijn gezichten op het Canal Grande: ze kloppen en ze zijn tegelijk mooier gemaakt dan de stad ooit was.

De feesten van de Republiek

Naast de stille ochtenden schilderde Canaletto de grote dagen van Venetië. De terugkeer van de Bucintoro laat het staatsschip zien op Hemelvaartsdag, wanneer de doge de zee huwde door er een ring in te werpen. De regatta op het Canal Grande toont het carnaval, met tribunes langs het water en de hele stad erop uitgelopen.

Wie zijn werk naast elkaar ziet, kijkt eigenlijk naar een fotoreportage van een republiek die op het punt stond te verdwijnen. Dertig jaar na Canaletto's dood was Venetië zijn zelfstandigheid kwijt.