Kennisbank · Schilder
De bekendste schilderijen van Vermeer
De bekendste schilderijen van Johannes Vermeer zijn Meisje met de parel, het Melkmeisje en Gezicht op Delft. Van hem zijn ongeveer 36 werken bewaard gebleven. Hieronder staan de 9 beroemdste, die je bij Kunstdoekje op geweven fluweel kunt ophangen.
9 schilderijen die iedereen kent
Vermeer werkte zijn hele leven in Delft en schilderde traag: van hem zijn maar zo'n 36 werken bekend. Dit zijn de werken die daaruit zijn blijven hangen, met per stuk de reden waarom.
Meisje met de parel
Nº 1
Meisje met de parel
Zijn beroemdste werk, in het Mauritshuis in Den Haag. Ondanks de naam draagt het meisje vermoedelijk geen echte parel: onderzoek wijst op een glazen of gelakte druppelvormige oorbel. Tot 1995 heette het schilderij Meisje met de tulband.
Melkmeisje
Nº 2
Melkmeisje
Uit ongeveer 1660, in het Rijksmuseum. De vage cirkeltjes licht op het brood en de kruik komen zo nauwkeurig overeen met een lenseffect dat dit geldt als een van de sterkste aanwijzingen dat Vermeer met een camera obscura werkte.
Gezicht op Delft
Nº 3
Gezicht op Delft
Een van maar twee overgeleverde stadsgezichten van Vermeer, naast Het straatje. Uit circa 1660-1661, in het Mauritshuis, met zijn eigen geboortestad Delft als onderwerp.
De Schilderkunst
Nº 4
De Schilderkunst
Zijn grootste en ambitieuste doek, geschilderd tussen 1666 en 1668. Hitler kocht het in 1940 voor 1,65 miljoen Reichsmark; de geallieerden vonden het in 1945 terug in een Oostenrijkse zoutmijn. Hangt nu in het Kunsthistorisches Museum in Wenen.
De Astronoom
Nº 5
De Astronoom
Uit 1668, en samen met De Schilderkunst in 1945 teruggevonden in diezelfde Oostenrijkse zoutmijn. Hangt in het Louvre.
De Kantwerkster
Nº 6
De Kantwerkster
Een van zijn kleinste doeken, met de wol op de voorgrond bewust wazig geschilderd, hetzelfde onscherpte-effect dat aan een camera obscura doet denken. In het Louvre.
Brieflezende Vrouw in het Blauw
Nº 7
Brieflezende Vrouw in het Blauw
Uit circa 1662-1665. Eigendom van de gemeente Amsterdam en al sinds 1885 in bruikleen bij het Rijksmuseum.
Brieflezend meisje bij het venster
Nº 8
Brieflezend meisje bij het venster
In de Gemäldegalerie in Dresden. Op de muur achter het meisje zat een overgeschilderde Cupido, pas na Vermeers dood aangebracht door een andere hand. Een restauratie legde hem in 2021 weer vrij.
De liefdesbrief
Nº 9
De liefdesbrief
In het Rijksmuseum, met een woelige geschiedenis: in 1971 sneed een 21-jarige man het doek tijdens een tentoonstelling in Brussel uit de lijst en begroef het in een bos. Veertien dagen later werd het teruggevonden en in het Rijksmuseum gerestaureerd.
Waarom er maar 36 zijn
Vermeer schilderde traag en precies, en liet het licht het werk doen. Al sinds 1891 wordt gediscussieerd of hij daarbij een camera obscura gebruikte: het brood op het Melkmeisje is net onscherp genoeg, en de kleine lichtvlekjes op het aardewerk komen zo precies overeen met een lenseffect dat het geen toeval lijkt. Drieëntwintig van zijn schilderijen tonen bovendien hetzelfde interieur, steeds met het licht van links: geen atelierdecor, maar een vaste, zorgvuldig ingerichte proefopstelling.
Twee doeken uit een Oostenrijkse zoutmijn
De Schilderkunst is Vermeers grootste en ambitieuste doek: een allegorie waarin hijzelf, van achteren gezien, een muze schildert. Hitler kocht het in 1940 voor 1,65 miljoen Reichsmark van een Oostenrijkse graaf. In 1945 vonden de geallieerden het terug in een zoutmijn in Oostenrijk, samen met De Astronoom, waar de nazi's een deel van hun buitgemaakte kunst hadden opgeslagen. De Schilderkunst hangt nu in het Kunsthistorisches Museum in Wenen, De Astronoom in het Louvre.
De liefdesbrief: gestolen en gered
In de nacht van 23 op 24 september 1971 sneed een 21-jarige man De liefdesbrief met een linoleummes uit de lijst, tijdens een tentoonstelling in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. Hij begroef het doek in een bos en verstopte het daarna onder zijn bed. Veertien dagen later werd het teruggevonden, gehavend maar intact, en in het Rijksmuseum gerestaureerd. Ook Brieflezend meisje bij het venster in Dresden had een verborgen geschiedenis: op de muur achter het meisje zat een overgeschilderde Cupido, pas na Vermeers dood door een andere hand aangebracht. Een restauratie legde hem in 2021 weer vrij.
Een Vermeer aan je eigen muur
Vermeers licht is stil en zacht, zonder harde randen. Geweven fluweel absorbeert het licht in plaats van het terug te kaatsen, waardoor het geel van het Melkmeisje en het blauw van Meisje met de parel hun rust houden en er geen lamp in weerspiegelt. Geprint in Nederland, in zestien vaste maten van 45 × 70 tot 227 × 340 cm, dus elk doek past in hetzelfde frame.
Veelgestelde vragen
Wat is het bekendste schilderij van Vermeer?
Meisje met de parel geldt als zijn bekendste werk en hangt in het Mauritshuis in Den Haag. Daarna volgen het Melkmeisje in het Rijksmuseum en Gezicht op Delft, eveneens in het Mauritshuis.
Zit er echt een parel in Meisje met de parel?
Vermoedelijk niet. Onderzoek naar de grootte en de metalige weerkaatsing wijst eerder op een glazen of gelakte druppelvormige oorbel dan op een echte parel. Tot 1995 heette het schilderij zelfs Meisje met de tulband, naar het blauwe hoofddoek dat het meisje draagt.
Hoeveel schilderijen maakte Vermeer?
Ongeveer 36 schilderijen zijn bewaard gebleven. Hij werd in 1632 gedoopt in Delft en is er in 1675 begraven; bij zijn dood liet hij een gezin achter met grote schulden.
Gebruikte Vermeer een camera obscura?
Daarover discussiëren kunsthistorici al sinds 1891. Aanwijzingen zijn de onscherpte in het brood op het Melkmeisje en lichtvlekjes die precies overeenkomen met het effect van een lens. Drieëntwintig van zijn schilderijen tonen bovendien hetzelfde interieur, met het licht steeds van links.
Wat draagt het meisje op het Melkmeisje?
Een geel wollen jak, een rode onderrok en een blauw schort: de drie hoofdkleuren waarin Vermeer het hele doek opbouwt. Blauwe werkschorten waren in de 17e eeuw gangbaar bij dienstmeisjes, vlekken vielen er minder snel op. Geen sierkleding dus, maar het werktenue van een vrouw die brood in melk brokkelt.
Wat gebeurde er met De liefdesbrief?
Het schilderij werd in 1971 tijdens een tentoonstelling in Brussel uit de lijst gesneden en gestolen. De dief begroef het doek in een bos; veertien dagen later kwam het weer boven en werd het in het Rijksmuseum gerestaureerd.
Wat is te zien op De Schilderkunst van Vermeer?
Een allegorie waarin Vermeer zichzelf van achteren laat zien terwijl hij een muze schildert, geschilderd tussen 1666 en 1668. Het gold als zijn grootste en ambitieuste doek. Hitler kocht het in 1940, de geallieerden vonden het in 1945 terug in een Oostenrijkse zoutmijn. Het hangt nu in het Kunsthistorisches Museum in Wenen.
Kan ik een Vermeer als kunstdoek ophangen?
Ja. Het werk van Vermeer, van Meisje met de parel tot het Melkmeisje, drukken we op geweven fluweel, in zestien vaste maten van 45 bij 70 tot 227 bij 340 centimeter.