Kennisbank · Schilder
Jean-Honoré Fragonard
Jean-Honoré Fragonard (1732-1806) was een Franse schilder uit het late rococo, bekend van losse, zwierige penseelstreken en scènes vol liefde en lichtvoetigheid. Hij werkte in Parijs en Rome en leerde het vak bij François Boucher. Bij Kunstdoekje hangen drie van zijn werken op geweven fluweel, met De schommel als bekendste.
De schommel: een rococo-schandaaltje
De schommel is het schilderij waarmee Fragonard de geschiedenis inging. Een hoveling wilde eerst Gabriel François Doyen het werk laten schilderen, met zijn vrouw op een schommel en een bisschop die haar aanduwt, maar Doyen vond het onderwerp te gewaagd en gaf de opdracht door aan de jongere Fragonard. Die verving de bisschop door een leek in de schaduw, die de touwen bedient zonder te zien wat er onder de rok van de jonge vrouw gebeurt: een jongeman, verscholen in het struikgewas, die precies op dat moment een blik opvangt. Het doek, 81 bij 64 centimeter, hangt sinds 1900 in de Wallace Collection in Londen.
Van Chardin tot Boucher: een vak in Parijs en Rome
Fragonard werd in 1732 geboren in Grasse en leerde eerst kort bij Jean-Siméon Chardin, daarna bij François Boucher, de schilder van wie hij de felle kleuren en de losse toets overnam. In 1752 won hij de Prix de Rome en bracht hij enkele jaren in Italië door, waar de tuinen en fonteinen van de villa's hem bleven achtervolgen in latere werk. Terug in Parijs werd hij de schilder van de Franse adel, met opdrachten voor precies het soort lichtvoetige, galante scènes waar Boucher al om bekendstond.
De lezende jonge vrouw: stilte tussen de schandaaltjes
Niet elk werk van Fragonard draait om een ondeugend geheim. De lezende jonge vrouw toont een meisje in een citroengeel jurkje, in profiel, volledig verdiept in een boekje. Fragonard schilderde het rond 1770, vermoedelijk met zijn eigen dochter als model. Onder de verflagen zit een heel andere, oudere vrouw verborgen die recht naar de kijker keek: een eerdere versie van het doek, pas deze eeuw ontdekt met röntgenonderzoek.
Ritje op de rug in het park: kinderspel langs de rivier
Ritje op de rug in het park laat een gezelschap zien dat languit in het gras hangt langs een rivier, terwijl een groep jongens elkaar op de rug neemt in het spel dat de Fransen “cheval fondu” noemen. Fragonard schilderde het rond 1775-1780 als tegenhanger van een ander gezelschapsspel, bedoeld om samen in houtwerk te worden ingelaten bij een opdrachtgever thuis.
Na de Revolutie: het einde van het rococo
De Franse Revolutie nam Fragonard zijn opdrachtgevers af: ze werden onthoofd of gingen in ballingschap. Zijn lichtvoetige stijl, al bekritiseerd door Verlichtingsdenkers die om ernstiger onderwerpen vroegen, raakte uit de gratie. In 1790 verliet hij Parijs en zocht hij aansluiting bij het strengere neoclassicisme, zonder het succes van zijn rococo-jaren te evenaren. Hij stierf in 1806 in Parijs, grotendeels vergeten.
Drie werken uit onze collectie
Chronologisch, van zijn bekendste schandaaltje tot zijn latere kinderspel.
De schommel
Nº 1
De schommel
Zijn bekendste werk, geschilderd in 1767-1768 voor een opdrachtgever die eerst bij een andere schilder aanklopte. Een jonge vrouw op een schommel, een jongeman die vanuit het struikgewas onder haar jurk kijkt, en een oudere man die de touwen bedient zonder te zien wat er gebeurt.
De lezende jonge vrouw
Nº 2
De lezende jonge vrouw
Een meisje in een citroengeel jurkje, in profiel, verdiept in een boekje. Vermoedelijk rond 1770 geschilderd en mogelijk zijn eigen dochter als model. Onder de verflagen zit een heel andere, oudere vrouw verborgen: pas met röntgenonderzoek ontdekt.
Ritje op de rug in het park
Nº 3
Ritje op de rug in het park
Kinderspel in de schaduw van hoge bomen langs een rivier: het "cheval fondu", waarbij de een de ander op de rug neemt. Rond 1775-1780 geschilderd als tegenhanger van een ander gezelschapsspel, bedoeld voor dezelfde lambrisering.
Fragonard aan je muur
De zachte, losse toets van Fragonard, met zijn warme geeltinten en schaduwrijke struikgewas, komt goed tot zijn recht op geweven fluweel: de stof absorbeert het licht in plaats van het terug te kaatsen, dus een lamp spiegelt niet in het doek en de penseelstreek blijft leesbaar. Een doek in een frame hangt in zestien vaste maten van 45 × 70 tot 227 × 340 cm. Wie breder wil kijken dan Fragonard alleen, vindt in oude meesters in een modern jasje meer werk uit vroegere eeuwen.
Veelgestelde vragen
Wie was Jean-Honoré Fragonard?
Jean-Honoré Fragonard (1732-1806) was een Franse schilder uit Grasse, de belangrijkste naam van het late rococo. Hij leerde het vak bij Jean-Siméon Chardin en vooral bij François Boucher, won in 1752 de Prix de Rome en bracht daarna jaren in Italië door. Zijn losse, zwierige penseelstreek en voorkeur voor scènes vol liefde en lichtvoetigheid maakten hem geliefd bij de Franse adel, tot de Revolutie daar een einde aan maakte.
Wat is te zien op De schommel van Fragonard?
Een jonge vrouw zwaait hoog op een schommel terwijl een jongeman, verscholen in het struikgewas onder haar, een blik onder haar rok opvangt. Een oudere man in de schaduw houdt de touwen vast zonder te zien wat er gebeurt, een hondje blaft, en twee beeldjes van putti kijken toe. Fragonard schilderde het in 1767-1768, nadat de opdrachtgever eerst een andere schilder had gevraagd die het onderwerp te gewaagd vond.
Waar hangt De schommel van Fragonard?
Het origineel hangt in de Wallace Collection in Londen, 81 bij 64 centimeter groot.
Hoeveel werken van Fragonard heeft Kunstdoekje?
Drie: De schommel, De lezende jonge vrouw en Ritje op de rug in het park. Allemaal op geweven fluweel, in zestien vaste maten van 45 × 70 tot 227 × 340 cm, voor hetzelfde frame.
Drie werken, allemaal voor hetzelfde frame.