Jan van Eyck

Het devies boven de lijst

Van Eyck signeerde ongebruikelijk veel van zijn werk, en vaak met hetzelfde devies: ALS ICH KAN, “zoals ik kan”, met een woordspeling op zijn eigen naam (Eyck klinkt als “oog”). Hij werkte als hofschilder voor Filips de Goede, hertog van Bourgondië, vanuit Brugge, en reisde voor hem ook als diplomaat. Van die reizen is het portret van kardinaal Niccolò Albergati bewaard: een pauselijke gezant die in 1431 in Atrecht voor hem poseerde tijdens vredesonderhandelingen.

Het Lam Gods: twaalf panelen, één onthulling

In 1432 onthulde de Sint-Baafskathedraal in Gent het Lam Gods, een altaarstuk van twaalf panelen dat Jan samen met zijn broer Hubert schilderde. Op gewone dagen bleef het dicht; alleen op zon- en feestdagen gingen de acht panelen op scharnieren open en verscheen de volle voorstelling in kleuren die tot vandaag fel zijn gebleven. Vanaf die onthulling was zijn naam gevestigd.

Een blik die je recht aankijkt

Een jaar later, in 1433, schilderde hij Man met de rode tulband, een klein paneel van 26 bij 19 centimeter met een blik die zelden zo direct op de kijker was gericht. Het devies staat er weer boven de lijst, en die combinatie met de indringende blik is de reden dat het portret al lang als een vermoedelijk zelfportret geldt, al is dat nooit met zekerheid vastgesteld.

In het Arnolfini-portret uit 1434 richt hij die precisie op twee gewone, welgestelde burgers: een koopman en zijn vrouw in een kamer vol details die allemaal iets betekenen, van de hond voor trouw tot de bolle spiegel die de kamer en twee extra figuren toont. En rond 1435 knielt kanselier Nicolas Rolin in de Madonna van kanselier Rolin tegenover Maria, met een landschap achter hen dat tot in de verste bergen is uitgewerkt.

Vijf werken uit onze collectie

Chronologisch, van de vroegste tekening tot het laatst gedateerde van de vijf.

Portret van kardinaal Niccolò Albergati

Nº 1

Portret van kardinaal Niccolò Albergati

Een tekening in zilverstift, later uitgewerkt tot dit geschilderde portret, van de pauselijke gezant die in 1431 voor Van Eyck poseerde tijdens vredesonderhandelingen in Atrecht. Elke rimpel en ouderdomsvlek staat er, zonder het gezicht onvriendelijk te maken.

Bekijk Portret van kardinaal Niccolò Albergati als kunstdoek

Het Lam Gods, volledig geopend altaarstuk

Nº 2

Het Lam Gods, volledig geopend altaarstuk

Het grootste werk dat Van Eyck ooit maakte: twaalf panelen, waarvan acht op scharnieren, die pas open gingen op zon- en feestdagen. Vanaf de onthulling in 1432 in de Sint-Baafskathedraal in Gent was zijn naam gevestigd.

Bekijk Het Lam Gods, volledig geopend altaarstuk als kunstdoek

Man met de rode tulband (zelfportret)

Nº 3

Man met de rode tulband (zelfportret)

Een klein paneel van 26 bij 19 centimeter uit 1433, met een blik die je recht aankijkt: ongebruikelijk indringend voor die tijd. Boven de lijst staat zijn devies ALS ICH KAN, en dat plus de directe blik maken het aannemelijk dat dit een zelfportret is.

Bekijk Man met de rode tulband (zelfportret) als kunstdoek

Het Arnolfini-portret

Nº 4

Het Arnolfini-portret

Een koopman en zijn vrouw in een kamer vol symbolen: de hond voor trouw, de kaars voor Gods aanwezigheid, de spiegel die de kamer en twee extra figuren toont. Uit 1434, en een van de vroegste dubbelportretten van gewone (welgestelde) burgers.

Bekijk Het Arnolfini-portret als kunstdoek

De Madonna van kanselier Rolin

Nº 5

De Madonna van kanselier Rolin

Kanselier Nicolas Rolin knielt tegenover Maria en het Kind, met een landschap vol torens en een rivier achter hen dat tot in de verste bergen doorloopt. Rond 1435 geschilderd, en op dat landschap alleen al is met een loep te turen.

Bekijk De Madonna van kanselier Rolin als kunstdoek

Van Eyck aan je muur

De fijne details waar Van Eyck om bekendstaat, tot in de haren en de ooghoeken, komen goed tot hun recht op geweven fluweel: de stof absorbeert het licht in plaats van het terug te kaatsen, dus donkere plooien blijven donker en er spiegelt geen lamp in het paneel. Een doek in een frame hangt in zestien vaste maten van 45 × 70 tot 227 × 340 cm. Wie breder wil kijken dan Van Eyck alleen, vindt in de Hollandse meesters de generaties die na hem kwamen.

Veelgestelde vragen